K\u00d6RELEN V\u0130CDANLARIMIZ VE SEY\u0130RC\u0130 ETK\u0130S\u0130<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7a\u011f, vicdan\u0131m\u0131z\u0131 ve masumiyetimizi koruman\u0131n belki de en zor oldu\u011fu d\u00f6nemlerden biri. Ruhumuzu daraltan bu zamanlarda, televizyon kanallar\u0131, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr, pazarlama stratejileri ve kapitalist sistemin di\u011fer bile\u015fenleri, kim oldu\u011fumuzu unutmam\u0131za neden olan bir ill\u00fczyonu ustal\u0131kla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Birey olarak de\u011ferimizi; ba\u015far\u0131, g\u00fc\u00e7, stat\u00fc ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck gibi d\u0131\u015fsal unsurlara ba\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir d\u00fczende, i\u00e7 sesimiz gittik\u00e7e k\u0131s\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Kendimizi \u201cba\u015far\u0131ya ula\u015fma\u201d zorunlulu\u011fuyla ko\u015fulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu d\u00fcnyada, ki\u015fisel geli\u015fim ad\u0131 alt\u0131nda sunulan ak\u0131mlar\u0131n kuklalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyoruz. Mutlulu\u011fu, ba\u015far\u0131y\u0131 ve anlam\u0131 d\u0131\u015f kaynaklarda ararken, asl\u0131nda bizi biz yapan insani duygular\u0131, empatiyi, merhameti, vicdan\u0131 ihmal ediyoruz. \u201cMutlu olmal\u0131s\u0131n, ba\u015far\u0131l\u0131 olmal\u0131s\u0131n, g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcnmelisin\u201d telkinleriyle \u015fekillenen bu modern ve yalan d\u00fcnyada, ac\u0131ya, yoksullu\u011fa, adaletsizli\u011fe duyars\u0131zla\u015fmak an meselesi oluyor.<\/p>\n\n\n\n
Art\u0131k ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k bir se\u00e7enek de\u011fil, adeta bir su\u00e7. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015far\u0131s\u0131z olmak, toplumun g\u00f6z\u00fcnde de\u011fersizle\u015fmek, a\u015fa\u011f\u0131lanmak, d\u0131\u015flanmak anlam\u0131na geliyor. Bu y\u00fczden t\u00fcm dikkatimizle, ba\u015far\u0131 putuna tapan birer takip\u00e7iye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyoruz. Ona zarar gelmemesi i\u00e7in her \u015feyi g\u00f6ze al\u0131yor, hatta insanl\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan bile \u00f6d\u00fcn veriyoruz. \u201cBir g\u00fcn zengin olursam, o zaman yard\u0131m ederim.\u201d diye kendimizi kand\u0131r\u0131yoruz. \u015eimdilik ba\u015far\u0131ya giden yolda bu t\u00fcr \u2018k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feylerle\u2019 oyalanamay\u0131z de\u011fil mi? Ama olsun, i\u00e7imiz rahat! Nas\u0131l olsa ileride b\u00fcy\u00fck ba\u011f\u0131\u015flar yapar, birka\u00e7 yard\u0131m kurulu\u015funu ihya eder, kendimizi affettiririz. Vicdanl\u0131 insanlar\u0131z ya\u2026 Yersen!<\/p>\n\n\n\n
Oysa yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zda a\u00e7l\u0131kla m\u00fccadele eden insanlar var. Bir sokak \u00f6temizde \u00e7aresizlik i\u00e7inde s\u00fcr\u00fcklenen gen\u00e7ler, uyu\u015fturucuya, alkole teslim olmu\u015f hayatlar ya\u015f\u0131yor. Toplumun k\u0131y\u0131s\u0131na itilmi\u015f, d\u00fczene ayak uyduramam\u0131\u015f insanlar, g\u00f6r\u00fcnmez duvarlar\u0131n ard\u0131nda var olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama biz onlara s\u0131rt\u0131m\u0131z\u0131 d\u00f6n\u00fcyor, yard\u0131m etme sorumlulu\u011funu \u201cbir ba\u015fkas\u0131na\u201d devrediyoruz.<\/p>\n\n\n\n
Bu noktada \u201cseyirci etkisi\u201d ya da di\u011fer ad\u0131yla \u201cseyirci apatisi\u201d devreye giriyor. Psikolojide \u00f6nemli bir yere sahip bu kavram, ilk olarak 1964 y\u0131l\u0131nda Amerika\u2019da ya\u015fanan trajik bir olayla g\u00fcndeme geldi. Kitty Genovese adl\u0131 gen\u00e7 bir kad\u0131n, New York sokaklar\u0131nda vah\u015fice b\u0131\u00e7aklanarak \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Olay yakla\u015f\u0131k yar\u0131m saat s\u00fcrd\u00fc ve yakla\u015f\u0131k k\u0131rk ki\u015fi sald\u0131r\u0131ya tan\u0131kl\u0131k etti. Ancak ne yaz\u0131k ki, bu tan\u0131klar\u0131n hi\u00e7biri m\u00fcdahale etmedi, hatta bir\u00e7o\u011fu polisi bile aramad\u0131. Kimileri olayla u\u011fra\u015fmak istemedi, kimileri ise ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yard\u0131m edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Bu olay \u00fczerine sosyal psikologlar Bibb Latan\u00e9 ve John Darley, bu insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in deneyler ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Yapt\u0131klar\u0131 deneylerden birinde, bir \u00fcniversite k\u00fct\u00fcphanesinde, bir ki\u015finin bo\u011fuluyormu\u015f gibi sesler \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir senaryo yarat\u0131ld\u0131. E\u011fer ortamda yaln\u0131zca bir ki\u015fi varsa, yard\u0131m etme oran\u0131 %85\u2019e kadar \u00e7\u0131k\u0131yordu. Ancak ortamdaki birey say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a, yani ki\u015fi di\u011fer insanlar\u0131n da orada oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa, yard\u0131m etme oran\u0131 %35\u2019lere kadar d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Bu durum, sorumlulu\u011fun bireyler aras\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu y\u00fczden kimsenin inisiyatif almad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini ortaya koyuyordu.<\/p>\n\n\n\n
Yani vicdanla ba\u015f ba\u015fa kald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bahane \u00fcretmedi\u011fimizde harekete ge\u00e7mek daha kolay. Ancak i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu sahte, parlak ve bir o kadar da bo\u015f d\u00fcnyada, en b\u00fcy\u00fck yalanlar\u0131 genellikle kendimize s\u00f6yl\u00fcyoruz. En \u00e7ok da kendimizi kand\u0131r\u0131yoruz: \u201cBen istersem yard\u0131m ederim.\u201d, \u201cZaten birileri yard\u0131m ediyordur.\u201d, \u201c\u015eimdi zaman\u0131 de\u011fil.\u201d\u2026<\/p>\n\n\n\n
Fakat hala umut var. \u00c7\u00fcnk\u00fc vicdan dedi\u011fimiz \u015fey, tam da unuttu\u011fumuzu sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z anda bir \u00e7ocu\u011fun g\u00f6zlerinde, bir ya\u015fl\u0131n\u0131n yard\u0131m \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, bir sokak hayvan\u0131n\u0131n sessizli\u011finde kendini hat\u0131rlat\u0131r. Ve bir ki\u015fi harekete ge\u00e7ti\u011finde, zincirleme bir etkiyle di\u011ferlerini de cesaretlendirebilir. Vicdan\u0131n k\u00f6relmesi, onun yok oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Sadece tozlanm\u0131\u015ft\u0131r biraz. \u00dcfledi\u011fimizde yeniden parlar.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fc\u00e7\u00fck bir ad\u0131m, b\u00fcy\u00fck bir fark yaratabilir. Yard\u0131m etmek i\u00e7in zengin olmay\u0131 beklemek gerekmez. Bazen bir selam, bazen bir s\u0131cak \u00e7orba, bazen sadece dinlemek bile yeter. Ger\u00e7ek d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, kendi i\u00e7imize y\u00f6neldi\u011fimizde ba\u015flar. Kendimize d\u00fcr\u00fcst olup, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 da sahiplenebildi\u011fimizde.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc biz ger\u00e7ekten vicdanl\u0131 insanlar\u0131z. Ve bu sefer\u2026 yemeyece\u011fiz!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u00d6RELEN V\u0130CDANLARIMIZ VE SEY\u0130RC\u0130 ETK\u0130S\u0130 \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7a\u011f, vicdan\u0131m\u0131z\u0131 ve masumiyetimizi koruman\u0131n belki de en zor oldu\u011fu d\u00f6nemlerden biri. Ruhumuzu daraltan bu zamanlarda, televizyon kanallar\u0131, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr, pazarlama stratejileri ve kapitalist sistemin di\u011fer bile\u015fenleri, kim oldu\u011fumuzu unutmam\u0131za neden olan bir ill\u00fczyonu ustal\u0131kla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Birey olarak de\u011ferimizi; ba\u015far\u0131, g\u00fc\u00e7, stat\u00fc ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck gibi d\u0131\u015fsal unsurlara ba\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z<\/p>\n