Zaman\u0131n Kalbinde Bir \u00c7ocuk: Momo \u00dczerine Bir Deneme<\/p>\n\n\n\n
Baz\u0131 kitaplar vard\u0131r; ya\u015f\u0131n\u0131z, mesle\u011finiz, ruh haliniz ne olursa olsun, elinize al\u0131r almaz sizi ba\u015fka bir d\u00fcnyan\u0131n e\u015fi\u011fine getirir. Onlar bir \u00e7ocu\u011fun hik\u00e2yesiyle yola \u00e7\u0131kar fakat bir toplumun, bir \u00e7a\u011f\u0131n ve hatta insanl\u0131\u011f\u0131n kalbine dair \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck \u015feyler anlat\u0131r. Michael Ende\u2019nin Momo\u2019su i\u015fte tam da b\u00f6yle bir kitap. \u0130lk bak\u0131\u015fta bir \u00e7ocuk roman\u0131 gibi g\u00f6r\u00fclebilir ama her sayfas\u0131nda modern d\u00fcnyan\u0131n ritmini sorgulayan, zaman\u0131n anlam\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7an ve insan\u0131n i\u00e7sel yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren katmanl\u0131 bir metindir Momo.<\/p>\n\n\n\n
Roman\u0131n merkezinde ge\u00e7mi\u015fi bilinmeyen bir kentin eski tiyatrosunda tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayan k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131z \u00e7ocu\u011fu vard\u0131r: Momo. O ne bir kahraman gibi g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ne de ola\u011fan\u00fcst\u00fc yeteneklere sahiptir. Ancak onu s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 k\u0131lan bir \u015fey vard\u0131r: dinleme yetene\u011fi. \u0130nsanlar\u0131n ger\u00e7ek anlamda anla\u015f\u0131lmaya olan a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 Momo\u2019nun sessizli\u011finde fark ederiz. Onun suskunlu\u011fu bile \u015fifal\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc o, samimi bir dikkatle dinler. Bu y\u00f6n\u00fcyle Momo, sadece bir karakter de\u011fil insanl\u0131\u011f\u0131n unuttu\u011fu bir de\u011fer haline gelir: ger\u00e7ek anlamda var olmak, ba\u015fka bir varl\u0131\u011f\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak.<\/p>\n\n\n\n
Roman\u0131n en \u00e7arp\u0131c\u0131 y\u00f6nlerinden biri, modern zaman\u0131n ele\u015ftirisini \u201cZaman Tasarruf \u015eirketi\u201d \u00fczerinden sunmas\u0131d\u0131r. \u015eirketin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, insanlara daha \u00e7ok kazanabilmek ve daha verimli olabilmek i\u00e7in zamanlar\u0131n\u0131 \u201ctasarruf etmeleri\u201d gerekti\u011fini s\u00f6yler. Ne var ki bu tasarruf anlay\u0131\u015f\u0131 insanlar\u0131 i\u00e7i bo\u015f bir verimlilik \u00e7ukuruna s\u00fcr\u00fckler. Sevin\u00e7leri, oyunlar\u0131, dostluklar\u0131, hatta hayalleri bile gereksiz g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve i\u015fin en ac\u0131 taraf\u0131 \u015fu c\u00fcmlede \u00f6zetlenir: \u201cOysa zaman, ya\u015fam\u0131n kendisiydi. Ve ya\u015fam\u0131n yeri y\u00fcrekti. \u0130nsanlar zamandan tasarruf ettik\u00e7e zaman azal\u0131yordu.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Modern insan\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de benzer bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6rmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Takvimler dolup ta\u015farken ruhlar bo\u015fal\u0131yor. Zaman\u0131n her dakikas\u0131 planlan\u0131yor ama bu planlar ya\u015famdan kopuk birer g\u00f6rev listesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Momo\u2019nun d\u00fcnyas\u0131nda duman adamlar nas\u0131l griye boyuyorsa her \u015feyi, bizler de renkleri unutmu\u015f bir \u00e7a\u011f\u0131n \u00e7ocuklar\u0131y\u0131z belki.<\/p>\n\n\n\n
Ende\u2019nin bu anlat\u0131s\u0131nda \u00e7ocuklu\u011fun temsil etti\u011fi de\u011ferler de son derece g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. \u00c7ocuklar, sistemin g\u00f6z\u00fcnde birer tehdit haline gelir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hayal kurarlar, oyuna inan\u0131rlar, zamanla pazarl\u0131k etmezler. Bu y\u00fczden \u201c\u00e7ocuk depolar\u0131\u201d kurulur, \u00e7ocuklar\u0131n yaln\u0131zca \u201cfaydal\u0131\u201d oyunlar oynamas\u0131na izin verilir. Hayal g\u00fcc\u00fc, yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve i\u00e7ten gelen sevin\u00e7 yok say\u0131l\u0131r ve sonunda \u015fu c\u00fcmle yank\u0131lan\u0131r zihinlerde: \u201cSevinmeyi, hayal kurmay\u0131 ve heyecanlanmay\u0131 unuttular.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Bir \u00e7ocuk roman\u0131n\u0131n ard\u0131na saklanm\u0131\u015f bu yo\u011fun sistem ele\u015ftirisi, biz yeti\u015fkinleri kendi zaman alg\u0131m\u0131zla y\u00fczle\u015ftiriyor. Ya\u015fam\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebilir, planlanabilir ve hatta sat\u0131labilir bir meta haline getiren anlay\u0131\u015f; asl\u0131nda insan\u0131 insan yapan en temel de\u011ferleri elimizden al\u0131yor. Sevgi, dostluk, hayal g\u00fcc\u00fc, empati… Hepsi zamanla birlikte buharla\u015f\u0131yor. Momo, t\u00fcm bu gidi\u015fata bir \u00e7ocu\u011fun g\u00f6z\u00fcnden \u201cdur\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n
Michael Ende\u2019nin sade ama \u00e7arp\u0131c\u0131 dili, okuyucusunu didaktik olmadan sarsmay\u0131 ba\u015far\u0131yor. Kitap boyunca sat\u0131r aralar\u0131nda s\u0131k\u00e7a rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fu t\u00fcr c\u00fcmleler ise yaln\u0131zca bir roman karakterinin de\u011fil ayn\u0131 zamanda yazar\u0131n da i\u00e7 sesidir: \u201cBa\u015fkas\u0131yla payla\u015f\u0131lmayan zenginlikler insan\u0131 mahvediyordu.\u201d Ne g\u00fczel \u00f6zetliyor hayat\u0131: Sahip olmak de\u011fil, payla\u015fmak ya\u015fat\u0131r insan\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Momo, sadece okunacak de\u011fil \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek, hissedilecek ve m\u00fcmk\u00fcnse yeniden ya\u015fanacak bir kitap. Bir \u00e7ocu\u011fun g\u00f6zlerinden d\u00fcnyaya bakmak, bazen yeti\u015fkin olman\u0131n en<\/p>\n\n\n\n
insanca hali olabilir. Ve belki de tek ger\u00e7ek \u201ctasarruf\u201d bir an\u0131 sahici bir \u015fekilde ya\u015fay\u0131p onu bir ba\u015fkas\u0131yla payla\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Koray Ba\u011fdatl\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zaman\u0131n Kalbinde Bir \u00c7ocuk: Momo \u00dczerine Bir Deneme Baz\u0131 kitaplar vard\u0131r; ya\u015f\u0131n\u0131z, mesle\u011finiz, ruh haliniz ne olursa olsun, elinize al\u0131r almaz sizi ba\u015fka bir d\u00fcnyan\u0131n e\u015fi\u011fine getirir. Onlar bir \u00e7ocu\u011fun hik\u00e2yesiyle yola \u00e7\u0131kar fakat bir toplumun, bir \u00e7a\u011f\u0131n ve hatta insanl\u0131\u011f\u0131n kalbine dair \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck \u015feyler anlat\u0131r. Michael Ende\u2019nin Momo\u2019su i\u015fte tam da b\u00f6yle<\/p>\n