TEPKİSEL İSTİSMAR; İÇİNDE BİRİKENLERİN SESİ
Tepkisel İstismar Nedir?
İnsan ilişkilerinde zaman zaman tartışmalar, kırgınlık ve anlaşmazlıklar yaşanabilir. Ancak bazı ilişkilerde kişi sürekli olarak eleştirilir, küçümsenir, baskı altında tutulur veya haksız davranışlara maruz kalır. Böyle bir ortamda kişi bir süre sonra öfkelenebilir, sesini yükseltebilir, sert tepki verebilir ya da kendisini savunmaya çalışabilir. Kişinin verdiği tepki, yaşadığı olayların nedeni gibi gösterilebilir.
Tepkisel istismar denildiğinde genel olarak kişinin uzun süre maruz kaldığı baskı, kötü muamele veya duygusal zorlanmaya karşı verdiği tepkilerin daha sonra ona karşı kullanılması anlaşılır. Örneğin sürekli aşağılanan bir kişinin bir gün öfkelenip sesini yükseltmesi, yalnızca bu tepkisi üzerinde değerlendirilerek daha önce yaşadıkları görmezden geliniyorsa burada tepkisel istismar söz konusu olabilir. Bu durumun en zor taraflarından biri, dışarıdan bakıldığında yalnızca kişinin verdiği tepkinin görülmesidir. Oysa bir davranışı anlamak için o davranıştan önce neler yaşandığına da bakmak gerekir.
Kimlerde Görülebilir?
Tepkisel istismar belirli bir yaş, cinsiyet veya kişilik özelliğine bağlı değildir. Çocuklarda, ergenlerde ve yetişkinlerde görülebilir. Aile içinde, arkadaşlık ilişkilerinde, okul ortamında veya başka sosyal ilişkilerde ortaya çıkabilir. Örneğin bir çocuk sürekli olarak bağırılarak uyarılıyor ve duygularını anlatmasına fırsat verilmiyorsa, bir gün kendisi de bağırarak karşılık verebilir. Bu durumda yalnızca ‘’ Çocuk neden bağırdı?’’ diye bakmak yeterli değildir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır, bir kişinin kötü muamele görmesi, onun başkasına zarar vermesini haklı çıkarmaz.
Tepkinin anlaşılması ile davranışın onaylanması aynı şey değildir. Ama sağlıklı bir değerlendirme yapabilmek için olayın tamamına bakmak gerekir.
Belirtiler Nelerdir? Neden Ortaya Çıkar?
Tepkisel istismarın belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Kişi sürekli gergin ve tetikte hissedebilir. Küçük bir olay karşısında normalden daha büyük bir öfke yaşayabilir veya uzun süre içine attığı duygular nedeniyle bir anda patlama yaşayabilir. Bunun yanında kişi kendisini suçlu hissedebilir. ‘’ Acaba sorun bende mi?’’, ‘’ Ben mi abartıyorum?’’ gibi düşünceler artaya çıkabilir. Bazı kişiler ise tam tersine içine kapanabilir. Konuşmak yerine susmayı, ortamdan uzaklaşmayı veya insanlarla iletişimi azaltmayı tercih edebilir. Uyku sorunları, sürekli kaygılı hissetme, dikkat dağınıklığı ve kendine güvenin azalması yaşanan stresin sonuçları arasında olabilir. Burada tek bir belirtinin bulunması, kişinin kesin olarak tepkisel istismar yaşadığı anlamına gelmez. Yaşanan durumun süresi, ilişkinin yapısı ve olayların nasıl geliştiği birlikte değerlendirilmelidir.
Neden ortaya çıktığına baktığımızda, insan sürekli baskı altında kaldığında duygusal olarak yorulabilir. Özellikle kişinin kendisini ifade etmesine izin verilmemesi, sürekli suçlanması veya yaşadığı sorunların küçümsenmesi zamanla birikmiş öfkeye neden olabilir. bazı ilişkilerde kişi önce kendisini savunmamayı seçebilir. Tartışma çıkmasın diye susar, karşı tarafı kırmamak için duygularını içine atar. Fakat sorunlar konuşulmadığında ortadan kalkmaz. Biriken duygular daha sonra çok daha güçlü bir tepki şeklinde ortaya çıkabilir.
Bu nedenle sağlıklı iletişim kurmak yalnızca konuşmak değil, karşımızdaki kişinin söylediklerini gerçekten dinlemek ve onun duygularını anlamaya çalışmaktır.
Tedavisi Var Mıdır?
Tedavisi vardır, tepkisel istismar yaşayan kişiler için destek ve tedavi mümkündür. Öncelikle kişinin yaşadığı olayların ve verdiği tepkilerin altında yatan nedenler araştırılmaya çalışılır.
Psikoterapi, kişinin öfkesini ve duygularını tanımasına, kendisini doğru ifade etmesine ve sağlıklı sınırlar koymasına yardımcı olur. Gerekli durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de uygulanabilir. Buradaki amaç yalnızca kişinin tepkisini değiştirmek değildir. Onu bu noktaya getiren yaşantıları anlamak, kendisini sürekli suçlamasının önüne geçmek ve daha sağlıklı ilişkiler kurmasını desteklemek de tedavinin önemli bir parçasıdır.
Çünkü bazen görünen sadece tepkidir; asıl hikaye, o tepkiye kadar yaşananlardır.
YILDIZ CAFER
